Gwintownik

Gwintownik to narzędzie precyzyjne do obróbki skrawaniem, służące do wykonywania gwintów wewnętrznych w uprzednio nawierconych otworach. Podczas gwintowania gwintownik usuwa materiał ze ścianki otworu, formując charakterystyczną linię śrubową gwintu. Narzędzie należy do podstawowych narzędzi obróbki metali i jest stosowane w niemal wszystkich dziedzinach budowy maszyn i urządzeń.

Gwintownik składa się z trzpienia, części chwytowej oraz części tnącej. Ostrza są rozmieszczone w rowkach wiórowych, które zapewniają zarówno odprowadzanie wiórów, jak i doprowadzanie cieczy chłodząco-smarujących. Kształt, długość i skok ostrzy są dostosowane do odpowiedniej normy gwintu oraz rodzaju obrabianego materiału. W praktyce gwintownik jest często stosowany w komplecie, aby uzyskać równomierną jakość gwintu.

Typy i zastosowanie:

• Gwintownik ręczny: Narzędzia do ręcznego użytkowania, zazwyczaj podzielone na trzy stopnie – zdzierak, gwintownik pośredni i gwintownik wykańczający. Umożliwiają kontrolowaną i niewymagającą dużego wysiłku obróbkę, szczególnie przy produkcji jednostkowej i pracach naprawczych.
• Gwintownik maszynowy: Gwintowniki do stosowania w wiertarkach, przyrządach do gwintowania lub obrabiarkach CNC. Nacinają gwint wewnętrzny w jednym przejściu roboczym i nadają się do produkcji seryjnej. W zależności od rodzaju otworu stosuje się rowki proste (do otworów przelotowych) lub rowki spiralne (do otworów nieprzelotowych).
• Gwintownik nacinający: Narzędzia kombinowane, łączące wszystkie stopnie skrawania w jednym narzędziu. Umożliwiają szybkie i precyzyjne gwintowanie w jednym przejściu roboczym, zarówno ręcznie, jak i maszynowo.

Materiały i powłoki:
Gwintowniki są z reguły wykonane z HSS (szybkotnącej stali narzędziowej) lub HSSE (HSS ze stopem kobaltu). Do szczególnie twardych lub ściernych materiałów stosuje się gwintowniki VHM z pełnego węglika spiekanego. Powłoki twarde, takie jak TiN, TiCN lub TiAlN, zwiększają odporność na zużycie, poprawiają odprowadzanie ciepła i wydłużają trwałość narzędzia.

Normy i rodzaje gwintów:
Najpowszechniej stosowaną normą gwintu jest metryczny gwint ISO (gwint M) według DIN 13. Oprócz niego istnieje wiele międzynarodowych systemów, takich jak gwint UNC i UNF (amerykański) czy gwint G lub BSP (brytyjski). Każdy gwintownik jest dopasowany do geometrii, kąta zarysu gwintu i skoku danego gwintu.

Przykład praktyczny:
Aby wykonać gwint wewnętrzny M8 × 1,25, najpierw wierci się otwór rdzeniowy o odpowiedniej średnicy (np. 6,8 mm). Następnie gwint wewnętrzny jest nacinany gwintownikiem M8. W przypadku otworów nieprzelotowych preferuje się gwintownik maszynowy z rowkiem spiralnym, aby niezawodnie odprowadzać wióry z otworu.